Гуниг, дарамт, сэтгэл санаагаар унах


Винстон Черчилл депрессээр оношлогдож байжээ.
Депресс нь өргөн тохиолддог сэтгэхүйн эмгэг бөгөөд Их Британий хүн амын тавны нэгд нь амьдралынх нь ямар нэг үед тохиолдсон гэдэг тооцоо байдаг ба тус улсад жил бүр 16 тэрбум долларын хохиролыг эм бэлдмэл, тэтгэлэг, алдагдсан ажлын өдөртэй холбоотойгоор эдийн засагт нь хохирол үзүүлдэг байна. Ямар ч насанд тохиолдож болох энэхүү өвчиний итгэл найдваргүй, туслалцаагүй болсон мэт мэдрэмж нь хүмүүст энгийн амьдралаа үргэлжлүүлэхэд нь хэцүү болгодог байна. Энэ нь ямар нэгэн байдлаар улам хурцдаж болох ба шинж тэмдэгүүд нь ихэнхдээ өөр өөр байдаг учир оношлоход хэцүү болгодог байна. Зарим хүмүүс дедресэнд орохдоо амархан байдаг бөгөөд энэ нь туулсан амьдрал, биеийн химийн бүтэц эсвэл удам дамжсан өвчин зэрэгээс шалтгаалдаг байх талтай гэж үздэг.
Депресэнд орж байсан хүмүүс дотор Сэр Винстон Черчиль болон Флоренс Найтингэйль нар байдаг.
Депрес гэж юу вэ?
Хүн бүр депресэнд орж болно.
Ихэнх шинж тэмдэгүүд дотор:
•    Итгэлгүй найдваргүй, туслалцаа авахаас өнгөрсөн мэт мэдрэмж
•    Хэнд ч хэрэггүй, зохисгүй, муу гэж бодох
•    Өөрийгөө үзэн ядах бодол, мэдрэмж, байнга бодсон, хийсэндээ эргэлзэх ба байнга баталгаа, нотолгоо
•    Хүчин мөхөсдсөн мэдрэмж ба шүүмжлэлд хэт эмзэглэх
•    Буруутай гэж өөрийгөө бодох
•    Энеригээ алдах болон төвлөрөх боломжоо алдаж хамгийн энгийн зүйлийг хийх эрмэлзэлгүй болох
•    Өөрөө өөрийгөө гэмтээх
•    Гэнэт жин алдах эсвэл нэмэх
•    Унталт алдагдах эсвэл хэт их унтах хэрэгцээтэй болох
•    Сэтгэл түгших, үймэн сандарч, амрахаа болих
•    Дур тачаалаа алдах
•    Биеийн өвдөл, хүндвэр
Ихэнх хүмүүс эдгээр шинж тэмдэгүүдийн хоёр, гурваас нь л тухайн үед илэрдэг.
Хэт их депресэнд орсон хүмүүс заримдаа амиа хорлох тухай бодож эхэлдэг ба төөрөгдөж, хий хоосон зүйл харах, сонсох тохиолдлууд байдаг.
Ихэнх депресийн эмчилгээ хийлгэх хэрэгтэй хүмүүс амьдральдаа дахин депресэнд ордог.
Эмэгтэй хүмүүс депресэнд орох магадлал хоёр дахин их байдаг боловч эрчүүд 3 дахин их амиа хорлодог.
Судлаачид үүнийг эрдэмтэд эмэгтэйчүүд депресэнд орсноо илүү хүлээн зөвшөөрдөг, сэтгэхүйн эмгэгтэй холбоотой гутамшигтай холбоотой байх гэж үздэг.
Өөр өөр төрлийн депресүүд
Төрөл бүрийн депресийн хэлбэр байдаг ба эмчийн оношлосон депрес, солиоролын депресс /manic/, төрсний дараах депрес зэрэг олон янз байдаг.
Солиорлын депрес нь хэт их санааны савалгаа юм, гэнэт хэт их энергитэй, өөдрөг байснаа гэнэт маш ихээр гутарч ямар ч энергигүй болох явдал юм.
Энэ нь ихэвчлэн литиумаар эмчилэгддэг ба, эсвэл зарим маш ноцтой үед цахилгаан татвалзааны эмчилгээ /electro-convulsive therapy/ хийдэг.
Төрсний дараах депресс нь төрсөний дараагаас ойролцоогоор 2 долоо хоногоос хоёр жил хүртэл болж болох ба ихэнх эхчүүдэд төрөөд хэд хоносны дараа тохиолддог сэтгэл санааны савалгаанаас өөр юм.
Бусад депрессийн төрлүүд гэвэл Улирлын чанартай Өртөх Хэвийн бус байдал /Seasonal Affective Disorder/ ба энэ нь өвөл болох гэж буйтай холбоотой гэж үздэг ба нар багассанаас болдог байж магадгүй гэж үздэг.
Депрессийн шалтгаанууд
Депресс нь олон зүйлийн хослол шалтгаантай байж болно.
Үүнд гэр бүлээрээ автах явдал их байдаг ба энэ нь удамшлын хүчин зүйлтэй холбоотой байж магад гэх хардлагыг төрүүлдэг, гэвч нөгөө талаар энэ нь гай зовлонт үйл явдлаас үүдэлтэй байж болох юм.
Хүнд ноцтой, зовлон дагуулсан өвчин нь иэхвчлэн тархин дахь химийн тэнцвэргүйжилтийн ямар нэг хэлбэртэй холбоотой байдаг.
Мөн өөрийгөө муу үнэлдэг буюу итгэл муутай, амьдралын ирээдүйг гутранги үзэлтэйгээр хардаг, стрессээ тайлах чадвар муу хүмүүс депрессэнд өртөх нь элбэг байдаг.
Амьдралд тохиолддог депрессэнд оруулж болох үйл явдалууд нь хагацал, архаг өвчин, хайр дурлалын асуудлууд болон санхүүгийн хүндрэл зэрэг байдаг.
Эмчилгээ
Сүүлийн хэдэн жил худалдаанд шинэ төрлийн анти-депрессант хэмээх эмнүүд ихээр гарч ирсэн билээ.
Эдгээрийн нэг нь Prozac бөгөөд dentate gyrus гэдэг тархины хэсэгт тархины эсийг ургуулах замаар нөлөөлдөг гэж үздэг байна.
Бусад төрлийн эмүүд депрессийг эмчилхэд хэрэглэгдэж болох юм.
Олон төрлийн эерэг хэмээх үнэлгээнүүд эдгээр эмнүүд дээр байсан боловч зарим өвчтөнүүд хажуугийн муу үр дүнг нь амссан.
Бусад эмчилгээний төрлүүд нь сэтгэхүйн засалын эмчилгээ буюу психотерапи бөгөөд энэ нь депрессийн шалтгааныг олж тогтоон тэдгээрийг даван туулах замыг олж өгөх юм.
Өөрсдөдөө туслах бүлэгүүд нь өөрийн байгаа байдлын тухай бусадтай хуваалцан хэлэлцүүлэг хийдэг ба энэ нь жожигорч, ганцаардуулахгүй гэсэн зорилготой.
Зарим нэг ноцтой тохиолдолд депрессэнд орсон хүн эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлэх шаардлагатай байж болох юм, ж.нь: тэд амь хорлоно гэж айлгаж байгаа эсвэл амиа хорлох гэж оролдсон бол.
Хэрэв тухайн хүн өөрөө өөртөө эсвэл бусдад эрсдэлтэй гэж үзвэл эмнэлэгт бас хэвтүүлж болох юм.
Сэтгэхүйн эмчилгээ, сэтгэхүйн эмнүүдээс гадна эмнэлэгт хэвтэж байгаа хүмүүсийг сайн дураар эсвэл хүчээр цахилгаан цочирдуулах эмчилээнд /electro-convulsive therapy/ оруулж болох юм.
Энэ нь тархийг цахилгаан гүйдэлээр цохиулах юм.  Энэ эмчилгээ нь нилээн маргаантай, хэл амтай боловч сүүлийн жилүүдэд аюулгүй байдал нь сайжирсан.
Зарим сэтгэл зүйчид үүнийг хэрэглэхийн эсрэг байдаг, ялангуя өвчтөний зөвшөөрөлгүйгээр хийхийг нь буруушаадаг, гэвч бусад нь аминд халтай депрессийн үед үр дүн сайтай гэдэгт итгэдэг.