Нойргүйдэл



Нойргүйдэл нь унтахад хүндрэлтэй байх эсвэл унтах хангалттай боломжтой байсан хэдий ч маргааш өглөө нь сэргэсэн мэт мэдэрч чадахгүй хэмжээнд хангалттай удаан унтаж чадахгүй байх явдал юм.

Ихэнхи хүмүүс унтах асуудлуудтай амьдралынхаа аль нэг үед тулгардаг. Их Британийн хүн амын гуравны нэг нь нойргүйдлийн тохиолдлуудай хэмээн үздэг. Энэ нь эмэгтэйчүүдэд эрэгтэйчүүдээс илүү тохиолдох хандлагатай байдаг ба нас ахих тусам улам их тохиолдох хандлагатай байдаг. Хүн бүр өөр өөр учир хэвийн унтлага гэж юу вэ гэдгийг тодорхойлох хэцүү байдаг.

Таньд хэрэгтэй унтах хэмжээнд нөлөө үзүүлэхэд таны нас, амьдралын хэв маяг, орчин, идэж ууж буй хоол хүнс бүгд үүрэг гүйцэтгэдэг.

Нойргүйдэлтийн хамгийн түгээмэл шинж тэмдэгүүд нь:

•   унтах гэж зовох
•   шөнө дунд сэрэх
•   өглөө эрт сэрэх
•   уцаарласан, бухимдсан болон ядарсан мэт мэдрэх, өдрийн турш үйл
ажиллагаа явуулахад хэцүү байх

Нойргүйдэлт юунаас үүдэлтэй вэ?

Стресс, сэтгэлийн түгшүүр, течьяадал нь нойргүйдэлтийн түгээмэл учир шалтгаанууд юм. Гэвч энэ нь сэтгэл санаагаар унах, гутрал, шизофрени эсвэл астма (багтраа өвчин) эрүүл мэндийн асуудлууд болон мөн зарим эм тарианууд, согтууруулах ундаа эсвэл мансууруулах бодис хэрэглэх зэргээс үүдэлтэй байж болно.


Яах вэ?

Та өөртөө унтахад туслахаар хийж чадах дараах гэх мэт хэд хэдэн зүйлүүд бий:

•   шөнө орой хүнд хоол хүнс хэрэглэхгүй байх

•   зузаан хөшигүүд эсвэл хаалтууд, нүдний маск, чихний таглааг өөрийгөө гэрэл
эсвэл шуугианаас болж сэрэх явдлыг зогсоохоор ашиглах

Үүнийг ихэнхдээ “сайн унтах эрүүл ахуй” хэмээн нэрлэдэг.

Амарч тайвшрах нь мөн тус болж чадна. Орондоо орохоос нэг цагийн өмнө дулаан ваннанд орох эсвэл тайвшруулах хөгжим сонсох.

 Тогтмол цагт унтаж, босч хэвш
 

Амар амгалан унталтын орчныг буй болго – аль болох чимээгүй, аль болох харанхуй байлга, хэт халуун эсвэл хэт хүйтэн байж болохгүй
 

Таны ор тав тухтай байх явдлыг баталгаажуул
 

Байнга биеийн тамирын дасгал сургуулилт хийж бай

Цай болон кофен дахь каффеин гэх мэт сэргээгч хэрэглэх явдлаа багасга (ялангуяа оройн цагт)

Ихээр бүү нарги -Хэт их хоол хүнс эсвэл согтууралах ундаа нь унталтын хэв маягт саад болдог

Тамхи бүү тат – тамхи татдаг хүмүүс ихэвчлэн тасалдсан унталттай байдаг
 
Оронд орохоосоо өмнө тайвширхыг хичээ
 
Дараагийн өдөр зохицуулах зүйлсийн жагсаалт гарган санаа зовж буй зүйлс эсвэл хэт их ажлын ачааллаа зохицуул

Хэрэв та унтаж чадахгүй бол босоод нойрмог болтлоо тайвшруулах ямар нэгэн юм хий тэгээд ор луугаа буцаж хэвт

Бүлээн сүү уух тусалж болох юм

Сексдэх нь мөн нойр хүргэж болох юм

Будаа мөн нойр хүргэхэд тустай хэмээн зарим судалгаа харуулдаг

Ямар тохиолдолд эмчид үзүүлэх вэ?

Хэрэв та унтах гэж зовох эсвэл унтаа хэвээр байж чадахгүй ба энэ нь таны өдөр тутмын амьдралд сөргөөр нөлөөлж байвал өрхийн эмчидээ үзүүл. Нойргүйдэлтээс үүдэлтэй ядаргаа нь таны сэтгэл санаанд сөргөөр нөлөөлж болох ба хайртай хүмүүстэй чинь болон ажлын хамт олонтой чинь харьцааны асуудлууд үүсгэж болно.

Эмч таны унтах хэвшлүүд, таны өдөр тутмын согтууруулах ундаа, каффеиний хэрэглээ, болон ямар хоол унд хэрхэн хэрэглэдэг, биеийн тамирын дасгал сургуулилт гэх мэт таны амьдралын ерөнхий хэв маягийн зуршлуудын талаар асуулт асууж болно.

Тэд мөн таны нойргүйдэлтэд хувь нэмэр оруулж байж болох аливаа өвчний түүх эсвэл эм тариаг шалгах болно.

Унтлагын өдрийн тэмдэглэл

Эмч мөн таныг унтлагын өдрийн тэмдэглэл хөтлөхийг зөвлөж болох юм. Энэ нь тэдэнд болон таньд унтлагын дүр зургийг илүү сайн ойлгоход тус болно. Энэ нь мөн эмчилгээний ямар арга барил хэрэглэхийг шийдэхэд тус болж чадна.

Та унтлагын өдрийн тэмдэглэлийг дор хаяж хоёр долоо хоног хөтлөх хэрэгтэй ба ингэхдээ дараах гэх мэт мэдээллийг тэмдэглэх хэрэгтэй:

•   ор луугаа орсон цаг

•   унтах гэж хэр их хугацаа шаардаж байгаа

•   шөнө хэдэн удаа сэрж байгаа тухай

•   та хэдэн цагт сэрж байна вэ

•   өдрийн цагаар ядаргаанд орох болон богино хугацаагаар дуг хийсэн
тохиолдлууд

•   та хэдэн цагт хоол ундаа идэж байгаа, архи хэрэглэж байгаа байдал, биеийн
тамирын дасгал хийж байгаа байдал, та хэзээ стресстэж байгаа тухай

Нойргүйдэлтийг эмчлэх нь

Нойргүйдэлтийг эмчлэх эхний алхам нь таны унтлагын асуудлуудыг үүсгэж байж болох аливаа суурь эрүүл мэндийн асуудлыг (түгшүүр, сэтгэл санаа тавгүй байх, тэчьядал гэх мэт) олж тогтоон, эмчлэх явдал юм.

Эмч таньтай таны унтлагаа сайжруулахад тус болж болох гэртээ хийх боломжтой зүйлсийн (дээр дурьдсан) талаар ярьж зөвлөлдөх болно.

Зарим тохиолдод нойргүйдэлд зориулсан сэтгэхүйн байдлын эмчилгээ (cognitive behavioural therapy) (CBT-I) хийлгэх нь зөв байж болох юм. CBT-I таньд өөрийн унтлагад сөргөөр нөлөөлж буй бодол санаанууд, ааш зан, харьцаануудаас зайлсхийхэд тус болж болох ярих эмчилгээний төрөл юм. Унтах эмнүүд нь зайлшгүй үед хийх эмчилгээ бөгөөд гол төлөв богино хугацаанд, байж болох хамгийн бага тунгаар хэрэглэгддэг. Хэдийгээр унтах эмнүүд нь зарим үед нойргүйдлийн шинж тэмдгүүдийг арилгаж чадах болох боловч учир шалтгааныг эмчилдэггүй. 


Хэрэв та урт хугацааны нойргүйдэлттэй бол нойрны эмнүүд тус болох магадлал бага юм.

No comments:

Post a Comment